Na Sir.Meena
| http://saysteefeatures.
Kuna sehemu moja barani Ulaya (Mpakani mwa Ufaransa na
Uhispania) ambayo ukifika utasikia lugha ya Wnyeji wa hapo hailingani wala
kufanana kabisa na Kihispania, wala Kifaransa, au lugha yoyote rasmi unayoijua
ukanda huo.
KARIBU 'BASQUE COUNTRY' Eneo linalojitambulisha kama nchi,
ambayo haijawekwa rasmi kwenye ramani ya Dunia, ingawa ina Lugha yake rasmi
(Ikiitwa' EUSKAL HERRIA) Watu wa eneo hili lenye utamaduni unaojitegemea wa
zaidi ya miaka 35,000.
Basque Country sio nchi inayojitegemea kama zilivyo nchi
nyingine kwenye ramani, na ipo eneo la Kaskazini mwa Hispania na Kusini
Magharibi mwa Ufaransa, ikiambaa-ambaa pembezoni mwa Milima ya Pyrenees na
Bahari ya Biscay.
WAKAZI
Idadi ya wakazi wake inakadiriwa kufikia takribani milioni-3,
kwa takwimu, lakini historia yao ni kubwa kuliko nchi nyingi duniani, huku
Wanasayansi wakisema WABASQUE ni kabila la kale zaidi lililobaki Ulaya likiwa
ba tamaduni yake asilia kama ilivyo kwa WAMAASAI hapa Tanzania.
Ambapo, hiyo ni kabla ya Warumi hawajafika, kabla ya Wajerumani
na kabla ya Waselti, Kihistoria huielezea jamii hii kama jamii ya wazao wa moja
kwa moja wa wawindaji wa kwanza waliowahi kuishi Ulaya miaka 35,000 iliyopita,
kwa Tanzania pia ikilinganishwa na wa POKOTI (Wamang'ati) barbeg nk.
Hata Warumi walipovamia Hispania karibu mwaka 196 Kabla ya
Kristo, Wabasque hawakutoweka. Walibaki na sheria zao, mila zao, na lugha yao.
LUGHA
Lugha yao inaitwa (Euskara, au Euskera), Lugha ambayo hakuna
jamii kwenye ukanda wote huo, Asia, America au hata Africa: wanaoizungumza
lugha hiyo.
Lugha nyingi za Ulaya zinatoka kwenye familia moja inayoitwa
(Indo-European). Kiingereza, Kifaransa, Kihispania, Kijerumani, Kirusi, hata
Kihindi - zote zina asili moja; huku zile zinazopatikana Afrika zikieleza
zimetoholewa kutokea WABANTU.
Hivyo: Wataalamu wa Lugha kwa nyakati fulani, walijaribu
kuiunganisha Lugha hii (Euskara) na lugha nyinginezo za 'Caucasuus' za Afrika
kaskazini, za Iberia ya kale, lakini hakuna hata moja iliyochagiza baadhi ya
lahaja kwenye EUSKARA.
Hadi kufikia Leo hii, (2026) watu kadiriwa zaidi ya 800,000
wanaiongea uwanda huo, Wengi wa hao wanaishi zaidi Hispania, na wachache
Ufaransa.
Haya hapa maneno machache kwenye Lugha hiyo ya ki-Euskara:
- Egun on (Habari za asubuhi)
- Eskerrik asko (Asante sana)
- Bai (Ndiyo)
- Ez (Hapana)
- Agur (Kwaheri)
Wakati wa utawala wa dikteta Franco (1939-1975), Euskara
ilipigwa marufuku, na watu haikuruhusiwa kuizungumza shuleni, mitaani,
kanisani, hata kwenye makaburi; Lakini baada ya kifo chake, lugha hiyo
ilifufuliwa upya na sasa inafundishwa mashuleni na inatumika serikalini kama
lugha rasmi ya eneo hilo.
Miji Mikuu ya Basque Country, imegawanywa katika mikoa saba (7)
kwa jumla yake, mitatu (3) iko Hispania, na mitatu ikiwa Ufaransa, huku mmoja
uliosalia ni Navarra.
Kati ya hiyo: mikubwa ni Bilbao:, Mji wa viwanda na biashara, na
hapo Ndipo likipo Jumba maarufu la Makumbusho la (Guggenheim) pichani!
Lililojengwa kwa chuma kinachong'aa kama samaki, na kivutio
kikubwa cha utalii lenye historia ya pekee duniani kotr iliyohifadhiwa eneo
hilo.
Jiji la Bilbao, huchangiwa na Basque na Hispania, na hapa ndipo
nyumbani kwa timu ya mpira maarufu nchini hispania ya (Athletic Bilbao)
inayishiriki ligi kuu soka nchini Hispania (La Liga).
San Sebastián (Donostia): ni Mji wa ufukweni wenye fukwe nzuri
zaidi, kunasibisha Basque na Hispania, na huu ukijulikana kama mji mkuu wa
chakula Ulaya kwa bara ulaya kutokana na utajiri wake wa mazao mbalimbali.
Mji mwingine ni: Vitoria-Gasteiz: Mji mkuu wa jamii ya waBasque,
na makao makuu ya Bunge la Basque.
Pamplona: huu ni Mji maarufu kwa tamasha la (Running of the
Bulls) - watu wakichuana kwa kujaribu kuwakimbia Ng'ombe dume wakubwa wenye
hasira (Bulls) wakati wa sherehe za (San Fermín)
VYAKULA VYA ASILI:
WaBasque Country, wana kitu kinaitwa (Pintxos); Ikiwa ni
kama tapas ndogo ndogo zinazowekwa juu ya mkate kwa kijiti, na huuzwa kwenye
baa, mahoteli na migahawa, yaani unachukua sahani, unachagua pintxos unazotaka,
unakula ukiwa umesimama, unalipa baadaye, ikiwa ndio utamaduni wao wa kila
siku., wakila na kusindikiza na kinywaji asilia kitokanacho na mizabibu
inayozalishwa eneo lote la pwani yake kikiitwa (Txakoli)
Pia wana migahawa mingi ya nyota za Michelin kuliko sehemu
nyingine nyingi duniani" San Sebastián peke yake ina mikahawa mingi ya
kiwango cha juu kuliko miji mikubwa kama London au Paris.
UTAMADUNI NA MICHEZO YA JADI
Wabasque wanapenda nguvu, hivyo wana michezo yao ya jadi kama:
(Pelota / Jai Alai) Mchezo wa mpira unaochezwa kwa mkono au kwa kikapu maalumu
ukutani, kama mchezo wa kasi zaidi duniani.
Harri-jasotze: ni mchezo w Kunyanyua mawe makubwa, mchezo wa
nguvu wa kitamaduni.
Soka: Wana timu maarufu kama Athletic Bilbao - timu ambayo kwa
miaka mingi ilicheza na wachezaji wengi wenye asili ya Wabasque kuliko wa nchi
nyinginezo nk.
BENDERA: yao haifanani na ya Hispania wala Ufaransa, hawa wana
bendera yao wenyewe inayoitwa (Ikurriña) pichani! Ikiwa na rangi nyekundu,
kijani na nyeupe, huku alama yao ya kale, (Lauburu) ni msalaba wenye vichwa
vinne vilivyopinda, unaonekana kwenye makaburi, majumba na vito mbalimbali.
ENEO LA UTAWALA NA UHURU
WaBasque: Walikuwa na sheria zao za kale zakuitwa (Fueros)
zilizowapa uhuru wa kujitawala wenyewe (ingawa: Hispania ilizifuta mwaka 1839)
Baadaye, wakati wa Vita vya Wenyewe kwa Wenyewe vya Hispania,
Franco aliwapiga sana Wabasque (Mwaka 1937) alibomoa mji wa (Guernica) kwa
mabomu.
Tukio hilo lilimfanya msanii Pablo Picasso achore mchoro wake
maarufu zaidi duniani (Guernica)
Kundi la ETA lilipigania uhuru wa Basque kwa silaha kwa miaka
mingi, lakini sasa wameshaweka silaha chini. Leo, Wabasque wana uhuru mkubwa wa
kujitawala ndani ya Hispania, wana bunge lao, polisi wao, na mfumo wao wa
elimu.
HIVYO: Basque Country inatufundisha kitu kimoja muhimu: Unaweza
kuwa mdogo, lakini usipoteze lugha yako na utamaduni wako wa asilia. Hili liwe
funzo kwetu sote.
Fikiria: Walipigwa marufuku kuongea lugha yao, walibomolewa miji
yao, lakini leo Euskara bado ipo, Pintxos bado zipo, Ikurriña bado inapepea nk.
Ikiwa utabahatika kutembelea Hispania, usirudi bila kupita
Bilbao na San Sebastián, kuona haya tuliyoyazungumza hapa na kuonja chakula
chao bora cha asili zaidi Ulaya, na kusikiliza lugha yao ta nawasiliano ambayo
hakuna popote pengine duniani utaisikia.
(Eskerrik asko) - Asante sana kwa kusoma! Makala hii
niliyokuandalia. (AMIGOS)
Tafadhali Like, na Share Taarifa hii kuwajuza wengine pia kuhusu
upekee wa mazingira na Dunia inayotuzunguka.
MUHIMU UNAPOSAMBAZA: Kwa kuCopy, tafadhali tambulisha chanzo cha
makala hii (Sir.Meena / saysteefeatures.blogspot.com / www.facebook.com/stewart.meena
NAWATAKIA
WOTE ‘NOVEMBER’ NJEMA KUELEKEA KUTAMATISHA MWAKA 2026!
#MwalimuMeena
– 0778 291 375 Kwa Maoni, au Unahitaji ushauri zaidi binafsi, nipo hapa
kukushauri!



























